Ο θεσμός των Rhizo-Café αποτελεί μια μορφή επιστημονικού διαλόγου και μάθησης της ερευνητικής ομάδας του έργου Rhizo-Eduscapes. Κάθε κύκλος Rhizo-Café σχεδιάζεται σε ετήσια βάση, αν και οι επιλογές των άρθρων/κειμένων προς μελέτη μπορεί να συναποφασίζονται στην πορεία ανάλογα με τις επιθυμίες και ανάγκες της ομάδας, όπως προκύπτουν από τη συζήτηση. Ειδικότερα, σε μηνιαία βάση, όλα τα μέλη της ομάδας συναντώνται σε υβριδική μορφή, συνδυάζοντας τη διά ζώσης και την εξ αποστάσεως συμμετοχή, με στόχο τη συστηματική μελέτη και την από κοινού επεξεργασία επιστημονικών κειμένων που συγκροτούν το θεωρητικό και μεθοδολογικό υπόβαθρο του έργου.
Αφετηρία των Rhizo-Café αποτελεί η φιλοσοφική έννοια του ριζώματος, όπως διατυπώθηκε από τους Deleuze και Guattari, η οποία προτείνει έναν μη γραμμικό τρόπο κατανόησης της γνώσης, των σχέσεων και της μάθησης, βασισμένο στη συνδεσιμότητα, την πολλαπλότητα και τον συνεχή μετασχηματισμό (Deleuze & Guattari, 1987). Πάνω σε αυτή τη θεωρητική βάση, κάθε συνάντηση εστιάζει σε διαφορετικούς θεματικούς άξονες, αναδεικνύοντας τη γόνιμη συνάντηση της φιλοσοφίας με την κοινωνιογλωσσολογία, την κριτική εφαρμοσμένη γλωσσολογία, την κριτική ανάλυση λόγου, τη γλωσσική εκπαίδευση και γενικότερα την εκπαίδευση, προσεγγίσεις της ποιοτικής (π.χ., εθνογραφία, γλωσσική εθνογραφία) και της μετα-ποιοτικής έρευνας (π.χ. ριζοανάλυση, ριζωματική χαρτογραφία).
Κατά τη διάρκεια του πρώτου κύκλου Rhizo-Café που οργανώθηκαν από τον Ιούνιο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026, ο ερευνητικός φακός της ομάδας εστίασε σε κείμενα που αφορούν στη ριζωματική σκέψη στην κοινωνιογλωσσολογική και εκπαιδευτική έρευνα (Κίτσιου, 2024), στη ριζωματική χαρτογράφηση διαγλωσσικών χώρων (Κίτσιου & Καραντζόλα, 2024), αλλά και στη χαρτογράφηση πολλαπλών γραμματισμών (Cole & Masny, 2012). Εξετάσαμε θέματα, όπως η ριζωματική χαρτογραφία της εφηβικής ηλικίας, της δημοφιλούς κουλτούρας και της συγκρότησης του εαυτού/της εαυτής (Hagood, 2004), καθώς και η ριζοανάλυση ως μεθοδολογική προσέγγιση στην (μετα-)ποιοτική έρευνα (Masny, 2013· Masny, 2016).
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε ζητήματα που αφορούν στο πρόγραμμα σπουδών (curriculum) (Roy, 2003· Gough, 2015), αλλά και στην έννοια του/της εκπαιδευτικού ως «bricoleur», ο οποίος/η οποία συνδιαμορφώνει τη μαθησιακή διαδικασία μέσα από ευέλικτες και δημιουργικές πρακτικές (Honan, 2004). Οι σύγχρονες προσεγγίσεις της διαγλωσσικότητας (translanguaging) και των σημειωτικών συναρμογών (semiotic assemblages), διερευνώντας τη σχέση γλώσσας, χώρου και σημειωτικών πόρων σε πολυγλωσσικά περιβάλλοντα (Pennycook, 2017), αποτέλεσαν το τελευταίο θέμα που μας απασχόλησε στον πρώτο κύκλο Rhizo-Café.
Μετά την ατομική μελέτη των επιλεγμένων κειμένων, κάθε Rhizo-Café αφιερώνεται στη συζήτησή τους στην ολομέλεια. Τα μέλη της ερευνητικής ομάδας μοιράζονται τις προσεγγίσεις τους, διατυπώνουν ερωτήματα και αναδεικνύουν διαφορετικούς προβληματισμούς. Η διαδικασία αυτή δεν αποσκοπεί στην υιοθέτηση μιας ενιαίας ερμηνείας των κειμένων, αλλά στην καλλιέργεια ενός επιστημονικού διαλόγου που αναγνωρίζει την πολλαπλότητα των οπτικών, πρόκειται για μια συναρμογή (assemblage) ιδεών, ερμηνειών, αναμνήσεων, ιστοριών, συναισθημάτων, παραθέσεων και παραπομπών, συνομιλιών με άλλα κείμενα, παραδόσεις, παραδοχές που έχουν στο ρεπερτόριό τους οι συμμετέχοντες/ουσες.
Ταυτόχρονα, τα Rhizo-Café αποτελούν έναν χώρο συνεχούς αναστοχασμού για την ίδια την ερευνητική διαδικασία. Η θεωρία προσεγγίζεται ως ένα ζωντανό εργαλείο σκέψης, το οποίο επανερμηνεύεται διαρκώς μέσα από τον διάλογό του με την ερευνητική πράξη. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι μηνιαίες συναντήσεις συμβάλλουν όχι μόνο στην εμβάθυνση σύνθετων φιλοσοφικών και μεθοδολογικών εννοιών, αλλά και στη διαμόρφωση μιας κοινότητας μάθησης και πρακτικής, όπου η γνώση συνδιαμορφώνεται συλλογικά.
Α΄ Κύκλος Rhizo-Café: Βιβλία & άρθρα που διαβάσαμε & συζητήσαμε
- Cole, D. R., & Masny, D. (2012). Introduction to mapping multiple literacies. In D. R. Cole & D. Masny (Eds.), Mapping multiple literacies: An introduction to Deleuzian literacy studies (pp. 1–14). Continuum International Publishing Group.
- Deleuze, G., & Guattari, F. (1987). A thousand plateaus: Capitalism and schizophrenia (B. Massumi, Trans.). University of Minnesota Press.
- Gough, N. (2015). Deleuze and Guattari and curriculum. In M. A. Peters (Ed.), Encyclopedia of educational philosophy and theory (pp. 1–6). Springer.
- Hagood, M. C. (2004). A rhizomatic cartography of adolescents popular culture and constructions of self. In K. M.Leander & M Sheehy (Eds.), Spatializing Literacy Research and Practice ( 143–160) New York: Peter Lang.
- Honan, E. (2004). Teachers as bricoleurs: Producing plausible readings of curriculum documents. English Teaching: Practice and Critique, 3(2), 99–112.
- Κίτσιου, Ρ. (2024). Αξιοποιώντας το «ρίζωμα» στην κοινωνιογλωσσολογική και την εκπαιδευτική έρευνα. Παιδαγωγικά Ρεύματα στο Αιγαίο, 13(1). Διαθέσιμο σε: https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/revmata/article/view/37703
- Κίτσιου, Ρ. & Καραντζόλα. E. (2024). Μια ριζωματική χαρτογραφία του διαγλωσσικού χώρου: Η περίπτωση μιας γίγνεσθαι-τάξη γλωσσικού γραμματισμού αραβόφωνων ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων. Σε Ε. Ιωαννίδου & Στ. Τσιπλάκου (Επιμ.), Proceedings of the 6th International Conference ‘Crossroads of Languages and Cultures’ (CLC6) Plurilingualism, Variation, Spaces of Literacy (2-4 September 2021) (σσ. 243-257). Open University of Cyprus.
- Masny, D. (2016). Problematizing qualitative research: Reading a data assemblage with rhizoanalysis. Qualitative Inquiry, 22(8), 666–675.
- Masny, D. (2013). Rhizoanalytic pathways in qualitative research. Qualitative Inquiry, 19(5), 339–348.
- Pennycook, A. (2017). Translanguaging and semiotic assemblages. International Journal of Multilingualism, 14(3), 269–282.
- Roy, K. (2003). Teachers in nomadic spaces: Deleuze and curriculum. Peter Lang.